Wyrok TK P 10/16: zasiedzenie służebności przesyłu bez wywłaszczenia niezgodne z Konstytucją

Krótko: co orzekł Trybunał Konstytucyjny

• Sygnatura i data: wyrok TK z 2 grudnia 2025 r., sygn. akt P 10/16, wydany w pełnym składzie, z dwoma zdaniami odrębnymi.
• Skąd się wziął: sprawę zainicjowały pytania prawne sądów rejonowych w Brodnicy i w Grudziądzu.
• Zbadane przepisy: art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego (zasiedzenie służebności gruntowej), badane m.in. z art. 2, art. 21 ust. 1 oraz art. 64 ust. 2 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.
• Rozstrzygnięcie: przepisy te są niezgodne z Konstytucją w zakresie, w jakim – rozumiane w ten sposób – pozwalały przedsiębiorcy przesyłowemu (lub Skarbowi Państwa) nabyć przez zasiedzenie, przed 3 sierpnia 2008 r., służebność gruntową odpowiadającą treścią służebności przesyłu.

Data 3 sierpnia 2008 r. nie jest przypadkowa – to moment wejścia w życie przepisów o służebności przesyłu (art. 305¹–305⁴ Kodeksu cywilnego). Więcej o tej zmianie piszemy w artykule Służebność przesyłu w Kodeksie cywilnym od 2008 roku.

O co chodziło w sporze

Przed 2008 rokiem Kodeks cywilny nie znał służebności przesyłu. Sądy przez lata przyjmowały jednak, że przedsiębiorstwo, które postawiło na cudzym gruncie słup, gazociąg lub linię kablową, mogło z czasem „zasiedzieć” służebność gruntową o treści zbliżonej do dzisiejszej służebności przesyłu – zwykle po 20 lub 30 latach. Skutek dla właściciela bywał ten sam: urządzenie zostawało na działce, a on nie dostawał żadnej rekompensaty.

Trybunał uznał, że taka konstrukcja, stosowana bez wywłaszczenia i bez wynagrodzenia, narusza konstytucyjną ochronę własności. Ogólne zasady zasiedzenia opisujemy w osobnym wpisie: Zasiedzenie służebności przesyłu – kiedy operator nie może się na nie powołać.

Co to oznacza w praktyce dla właściciela działki

• Zarzut zasiedzenia traci na sile. W sprawach, w których operator twierdzi, że zasiedział służebność przed 3 sierpnia 2008 r., sądy powinny uwzględniać stanowisko Trybunału.
• Roszczenia o wynagrodzenie mogą wrócić do gry. Jeśli zarzut zasiedzenia nie zadziała, właściciel może dochodzić wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntu oraz wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu. O tym, jak te roszczenia się różnią, piszemy w artykule Wynagrodzenie a odszkodowanie za bezumowne korzystanie z gruntu.
• Sprawy zakończone prawomocnie to osobny temat. Możliwość wznowienia postępowania zakończonego przed wyrokiem TK podlega ścisłym terminom i warunkom formalnym, dlatego wymaga indywidualnej oceny – nie da się jej rozstrzygnąć ogólnym poradnikiem.

Czego wyrok nie rozstrzyga

Wyrok dotyczy określonej sytuacji: zasiedzenia służebności przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa przed wejściem w życie przepisów o służebności przesyłu. Nie odpowiada na pytania o wysokość wynagrodzenia w konkretnej sprawie, o urządzenia postawione za zgodą właściciela lub na podstawie decyzji administracyjnej, ani o sytuacje, w których operator ma inną podstawę prawną do korzystania z gruntu. O wyniku każdej sprawy decydują jej okoliczności: kiedy i przez kogo postawiono urządzenie, czy istniała umowa lub decyzja, czy toczyło się wcześniej postępowanie o zasiedzenie.

Warto też wiedzieć, że praktyka sądów po wyroku dopiero się kształtuje. Serwis prawo.pl, opisując pierwsze orzeczenia sądów okręgowych powołujące się na wyrok TK, zaznaczał w maju 2026 r., że nie ma jeszcze utrwalonej linii orzeczniczej.

Jak sprawdzić swoją sytuację

Zanim uzna się sprawę za rozstrzygniętą na korzyść albo niekorzyść właściciela, warto uporządkować kilka faktów:

• od kiedy urządzenie stoi na działce (rok budowy, dokumentacja, mapy),
• kto jest jego właścicielem dziś i kto stawiał je pierwotnie,
• czy kiedykolwiek podpisywano umowę, wydano decyzję lub wypłacono jakąkolwiek rekompensatę,
• czy toczyło się już postępowanie o zasiedzenie lub o wynagrodzenie – i jak się zakończyło,
• kto jest właścicielem gruntu według księgi wieczystej i od kiedy.

Na tej podstawie można ocenić, czy wyrok TK ma znaczenie w Twoim przypadku – i jakie kroki mają sens.

Źródła

• Trybunał Konstytucyjny, wyrok z 2 grudnia 2025 r., sygn. P 10/16 – strona wyroku na trybunal.gov.pl.
• prawo.pl, Służebność przesyłu – wyrok TK oraz Służebność przesyłu po wyroku TK: pojawiają się orzeczenia korzystne dla właścicieli działek (11 maja 2026 r.).

Stan prawny na dzień 20 września 2026 r. Wpis ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej; nie gwarantuje wyniku żadnej sprawy.

Chcesz sprawdzić, jak wyrok TK może wpływać na Twoją działkę? Skorzystaj z bezpłatnego kalkulatora – wystarczy adres lub numer działki, a resztę (w tym księgi wieczyste) sprawdzimy za Ciebie.